मुरुमांमुळे पडलेले सर्व व्रण सारखे नसतात — मग त्यांच्यावरील उपचार तरी सारखे का असावेत?

Dr. Sambhaji Tupe & Dr. Pratima Tupe

मुरुमे म्हणजेच Acne ही किशोरवयीन आणि तरुणांमध्ये आढळणारी अत्यंत सामान्य त्वचेची समस्या आहे. योग्य वेळी उपचार घेतल्यास सक्रिय मुरुमांवर नियंत्रण मिळवता येते. मात्र अनेक वेळा मुरुम बरे झाल्यानंतर चेहऱ्यावर राहणारे खड्डे, खोलगट व्रण आणि त्वचेचा असमान पोत ही समस्या दीर्घकाळ टिकते. या व्रणांना Acne Scars म्हणतात.

Acne scars ही केवळ सौंदर्याशी संबंधित समस्या नाही. चेहऱ्यावर स्पष्ट दिसणारे scars अनेकदा व्यक्तीच्या आत्मविश्वासावर आणि सामाजिक वावरावरही परिणाम करू शकतात. त्यामुळे acne scars साठी योग्य उपचार निवडणे महत्त्वाचे आहे.

सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे प्रत्येक acne scar सारखा नसतो आणि त्यामुळे प्रत्येक scar साठी एकच उपचार योग्य नसतो. Scar चा प्रकार, खोली, त्वचेचा प्रकार, pigmentation ची tendency, active acne आहे का आणि रुग्णाच्या अपेक्षा काय आहेत, यांचा विचार करून उपचारपद्धती ठरवणे आवश्यक आहे.

Acne scars चे प्रमुख प्रकार म्हणजे Ice-pick scars, Boxcar scars आणि Rolling scars. अनेक रुग्णांमध्ये या तिन्ही प्रकारांपैकी दोन किंवा तीन प्रकार एकाच चेहऱ्यावर दिसू शकतात.

Ice-pick Scars

Ice-pick scars हे बारीक पण तुलनेने खोल असतात. त्वचेवर एखाद्या छोट्या छिद्रासारखे ते दिसतात. हे scars त्वचेच्या खोल थरापर्यंत गेलेले असू शकतात. त्यामुळे केवळ creams किंवा वरवरचे treatment करून त्यात अपेक्षित सुधारणा मिळणे नेहमी शक्य नसते.

योग्य रुग्णांमध्ये TCA CROSS सारखी targeted treatment पद्धत वापरली जाऊ शकते. या उपचारामध्ये प्रत्येक scar च्या जागेवर लक्ष केंद्रित केले जाते.

Boxcar Scars

Boxcar scars हे गोल किंवा चौकोनी आकाराचे खोलगट scars असतात. त्यांची कडा तुलनेने स्पष्ट असते. काही boxcar scars वरवरचे असतात, तर काही अधिक खोल असतात.

Scar ची depth आणि त्वचेची स्थिती पाहून Microneedling, MNRF, Fractional CO₂ Laser, Subcision किंवा combination treatment यापैकी योग्य पर्याय निवडता येतो.

Rolling Scars

Rolling scars मुळे त्वचेवर लहरी किंवा uneven appearance दिसते. यामागे त्वचेखालील fibrous bands कारणीभूत असू शकतात.

अशा scars मध्ये योग्य रुग्णांमध्ये Subcision हा महत्त्वाचा उपचार ठरू शकतो. त्यानंतर आवश्यकतेनुसार MNRF किंवा fractional laser सारख्या treatments चा विचार केला जाऊ शकतो.

Combination Treatment का आवश्यक असते?

अनेकदा रुग्णाच्या चेहऱ्यावर फक्त एकाच प्रकारचे scars नसतात. एकाच चेहऱ्यावर ice-pick, boxcar आणि rolling scars एकत्र दिसू शकतात. त्यामुळे संपूर्ण चेहऱ्यावर एकच treatment करण्याऐवजी scar-specific आणि combination approach अधिक योग्य ठरू शकतो.

उदाहरणार्थ, rolling scars साठी subcision, निवडक ice-pick scars साठी TCA CROSS आणि skin texture सुधारण्यासाठी MNRF किंवा fractional CO₂ laser अशा पद्धतीने वेगवेगळ्या scars साठी वेगवेगळ्या treatment modalities वापरल्या जाऊ शकतात.

काही निवडक रुग्णांमध्ये scar मुळे volume loss अधिक असल्यास dermal fillers चा विचार केला जाऊ शकतो. मात्र filler प्रत्येक acne scar साठी आवश्यक नसतो. रुग्णाची facial anatomy, scar ची रचना आणि अपेक्षित परिणाम यांचा विचार करूनच त्याचा निर्णय घ्यावा.

Active Acne वर नियंत्रणही तितकेच महत्त्वाचे

Acne scar treatment सुरू करण्यापूर्वी किंवा त्यासोबत active acne वर योग्य उपचार करणे महत्त्वाचे आहे. कारण नवीन मुरुमे वारंवार येत राहिल्यास नवीन scars तयार होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे केवळ जुन्या scars वर treatment करण्यापेक्षा active acne control आणि scar management या दोन्ही गोष्टींकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे.

Realistic Expectations आवश्यक

Acne scar treatment मध्ये रुग्णाच्या अपेक्षा योग्य असणे महत्त्वाचे आहे. प्रत्येक scar पूर्णपणे नाहीसा होईलच असे नाही. उपचारांचा मुख्य उद्देश scars ची खोली आणि visibility कमी करणे, skin texture सुधारणे आणि चेहऱ्याचे overall appearance अधिक smooth करणे हा असतो.

अनेक रुग्णांना चांगल्या परिणामासाठी एकापेक्षा जास्त sittings किंवा वेगवेगळ्या procedures ची आवश्यकता असू शकते. त्यामुळे patience आणि नियमित follow-up हेही treatment चा महत्त्वाचा भाग आहेत.

आज acne scars साठी अनेक आधुनिक उपचारपद्धती उपलब्ध आहेत. परंतु केवळ एखादा laser किंवा procedure लोकप्रिय आहे म्हणून तो प्रत्येक व्यक्तीसाठी योग्य असेलच असे नाही.

योग्य acne scar treatment ची सुरुवात treatment निवडण्यापासून नव्हे, तर योग्य diagnosis पासून होते.

म्हणून acne scars असलेल्या व्यक्तींनी स्वतःहून treatment निवडण्याऐवजी त्वचेची प्रत्यक्ष तपासणी करून scar चा प्रकार आणि खोली समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.

कारण प्रत्येक acne scar ची रचना वेगळी असते—आणि म्हणूनच प्रत्येक रुग्णासाठी treatment plan देखील वेगळा असायला हवा.

Dr. Sambhaji Tupe
Dr. Pratima Tupe

Skin, Hair & Cosmetology Consultants
Dr. Tupe Skin & Hair Clinic
Bhandup, Mumbai

Email: pratimatupe@gmail.com
Instagram: https://www.instagram.com/dr_tupe_skin_and_hair_clinic/
Website: https://tupeskinclinic.com/